Literatura i kultura po 1864 r. [3001-P1A2LP] Rok akademicki 2026/27
Ćwiczenia, grupa nr 2

Lista lektur do ćwiczeń

Lista lektur może ulec niewielkim zmianom w odpowiedzi na zainteresowania i potrzeby studentek i studentów.

1. Zajęcia organizacyjne: wokół powstania styczniowego

M. Gloger, „Pozytywizm: między nowoczesnościa a modernizmem”, „Pamiętnik Literacki” 2007, nr 98/1, s. 5-19.

J. Maciejewski, „Powstanie styczniowe a przełom kulturowy połowy wieku”, [w:] „Literatura południa wieku. Twórczość lat sześćdziesiątych XIX stulecia wobec romantyzmu i pozytywizmu”, red. J. Maciejewski, Warszawa 1992.

2. Wokół nowoczesności

F. Dostojewski, „Notatki z podziemia” – wyd. dowolne

M. Berman, „«Wszystko, co stałe, rozpływa się w powietrzu». Rzecz o doświadczeniu nowoczesności”, Warszawa 2006.

3. Modele emancypacji i powieść tendencyjna

E. Orzeszkowa, „Marta” - wydanie dowolne;

E. Orzeszkowa, „Kilka uwag nad powieścią”; „O powieściach T. T. Jeża z rzutem oka na powieść w ogóle” [w:] „Programy i dyskusje literackie okresu pozytywizmu”;

J. St. Mill, „Poddaństwo kobiet” – wyd. dowolne

M. Żmigrodzka, „Strategia powieści tendencyjnej”, [w:] tejże, „Orzeszkowa. Młodość pozytywizmu”, Warszawa 1965.

4. Zwątpienie i przebudowa programu

A. Świętochowski, „Dumania pesymisty”, oprac. Ewa Paczoska, Warszawa 2002;

A. Schopenhauer, „Świat jako wola i przedstawienie”, tłum. J. Garewicz, Warszawa 2012 – fragmenty;

J. Tomkowski, „Geniusz i miliony”, [w:] tegoż, „Mój pozytywizm”, Warszawa 1993;

D. M. Osiński, „Aleksander Świętochowski w poszukiwaniu formy. Biografia myśli”, Warszawa 2011 – wybrane fragmenty.

5. Kłopoty z polską historią

H. Sienkiewicz, „Ogniem i mieczem” lub „Quo vadis”;

B. Prus, „«Ogniem i mieczem», powieść z lat dawnych Henryka Sienkiewicza”; H. Sienkiewicz, „O powieści historycznej”, [w:] „Programy i dyskusje literackie okresu pozytywizmu”;

R. Koziołek, „Ciała Sienkiewicza. Studia o płci i przemocy” – wybrane fragmenty.

6. Kwestia chłopska

B. Prus „Placówka” – wyd. dowolne;

T. Żabski, „Wstęp” [w:] B. Prus, „Placówka”, BN, Wrocław 1987;

Józef Bachórz, „»Placówka« Bolesława Prusa – projekt kolejnej interpretacji, „Pamiętnik Literacki” 1984, nr 75/3.

7. Odnowiciel prozy i jego polski diagnosta

E. Zola, „Brzuch Paryża” – wyd. dowolne;

H. Sienkiewicz, „O naturalizmie w powieści. Dwa odczyty”, [w:] „Programy i dyskusje literackie okresu pozytywizmu”;

J. Kulczycka-Saloni, „Literatura polska lat 1876­1902 a inspiracja Emila Zoli”, Warszawa 1974.

8. Zola w spódnicy

G. Zapolska, „Kaśka Kariatyda” – wyd. dowolne;

E. Zola, „Powieść eksperymentalna”, w: „Modernizm. Spotkania. Antologia”, red. E. Paczoska, L. Magnone, Warszawa 2005;

K. Kłosińska, „Ciało, ubranie, pożądanie. O wczesnych powieściach Gabrieli Zapolskiej”, Kraków 1999 – rozdz. 2: „Ciało”.

9. O podmiotach wykluczonych

M. Konopnicka, „Nowele”, oprac. A. Brodzka, Warszawa 1962 („Obrazki więzienne”, „Szpital żydowski”, „Maryśka”, „Józefowa”); M. Konopnicka „Obrazki I–VI” [w:] tejże, „Poezye” – wyd. dowolne;

L. Magnone, „Maria Konopnicka. Lustra i symptomy” – wybrane fragmenty;

T. Budrewicz, „Fizjonomie więźniów w obrazkach więziennych Konopnickiej”, [w:] „Ludzie – rzeczy – obrazy. Studia i szkice o epoce Marii Konopnickiej”, pod red. T. Budrewicza i Z. Fałtynowicza, Suwałki 2004;

Lektura uzupełniająca: E. Orzeszkowa, „Cham” – wyd. dowolne.

10. Przemiany myślenia o powieści

A. Sygietyński, „Współczesna powieść we Francji” w: „Programy i dyskusje literackie okresu pozytywizmu”;

G. Flaubert, „Madame Bovary”, tłum. A. Micińska – wyd. dowolne;

E. Paczoska, „Teoretyk w laboratorium naturalizmu”, [w:] J. Kulczycka-Saloni, D. Knysz-Rudzka, E. Paczoska, „Naturalizm i naturaliści w Polsce”, Warszawa 1991.

„Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2018, t. 49, nr 3: „Dlaczego bowaryzm?”, red. B. Mazan, A. Mazur.

11. Miasto w arcydziele polskiego realizmu

B. Prus, „Lalka”, oprac. J. Bachórz, Wrocław 1998;

B. Prus, „Słówko o krytyce pozytywnej”, [w:] tegoż, „Pisma”, red. Z. Szweykowski, Warszawa 1950, t. 29;

Ch. Baudelaire, „Malarz życia nowoczesnego”, przeł. J. Guze, Gdańsk 1998;

E. Paczoska, „Lalka czyli rozpad świata”, Białystok 1995 (lub wydanie następne);

W. Benjamin, „O kilku motywach u Baudelaire`a”, „Przegląd Humanistyczny" 1970, nr 5.

12. Nieoczywiste puenty realistów

B. Prus, „Sen”, „Pleśń świata”;

E. Orzeszkowa, „Gloria victis” – wybór;

M. konopnicka, „A capella”

E. Orzeszkowa, „Powieść a nowela”, [w:] „Programy i dyskusje literackie okresu pozytywizmu”;

M. Żmigrodzka, „Dwie legendy powstania styczniowego”, „Pamiętnik Literacki” 1963, z. 4.

U. Phillips, „Nie mogę, mamciu, nie mogę inaczej…” – matka i córka wobec powstania styczniowego w „Hekubie” Elizy Orzeszkowej, w: „Małe prozy Orzeszkowej i Konopnickiej”, pod. red. I. Wiśniewskiej, B. K. Obsulewicz, Lublin 2010;

B. Bobrowska, „Małe narracje Prusa”, Gdańsk 2005;

A. Martuszewska, „Pozytywistyczne parabole”, Gdańsk 1997;

13. Choroba wieku

M. Komornicka, „Przejściowi”, [w:] „Programy i dyskusje literackie okresu Młodej Polski”, oprac. M. Podraza-Kwiatkowska, Wrocław 1973 i nast.;

H. Sienkiewicz, „Bez dogmatu” – wydanie dowolne;

H. Markiewicz, „Bezdogmatowcy i melancholicy”, [w:] tegoż, „W kręgu Żeromskiego”, Warszawa 1977;

A. Rozpłochowska, „ Dekadentyzm utracony”, „Pamiętnik Literacki” 2006, z. 4.

14. Poszukiwania metafizyczne

E. Renan, „Życie Jezusa”, [w:] „Modernizm. Spotkania”, dz. cyt.

F. Nietzsche, „Wiedza radosna”, wyd. dowolne (fragmenty dotyczące „śmierci Boga”)

„Problematyka religijna w literaturze pozytywizmu i Młodej Polski. Świadectwa poszukiwań”, red. S. Fita, Lublin 1993.

15. Temat do wyboru ze studentami.

Semestr letni:

1. Pierwsze batalie modernistów

„Programy i dyskusje literackie okresu Młodej Polski”, oprac. M. Podraza-Kwiatkowska, Wrocław 1973 i nast.: A. Górski, „Młoda Polska”; S. Przybyszewski, „Confiteor”; S. Brzozowski, „My młodzi”, Z. Przesmycki, „Walka ze sztuką”;

K. Wyka, „Spór pokoleń i zagadnienie początków Młodej Polski”,[ w:] tegoż, „Młoda Polska”, t. I, Kraków 1987, s. 122-146;

R. Nycz, „Kilka uwag o literackiej formacji modernistycznej”, [w:] tegoż, „Język modernizmu. Prolegomena historycznoliterackie”, Wrocław 1997.

2. W kręgu artystów i „odmieńców”

O. Wilde, „Portret Doriana Graya”, tłum. M. Feldmanowa, wyd. dowolne

A. Z. Makowiecki, „Młodopolski portret artysty”, Warszawa 1971;

M. Podraza-Kwiatkowska, „Bóg, ofiara, clown czy psychopata? O roli artysty na przełomie XIX i XX wieku”, [w:] tejże, „Młodopolskie harmonie i dysonanse”, Warszawa 1969.

T. Walas, „Ku otchłani (dekadentyzm w literaturze polskiej 1890-1905)”, Kraków 1986 – wybrane fragmenty.

3. Diagnoza modernistycznego „ja”

S. Przybyszewski, „Requiem aeternam”, [w:] tegoż, „Poematy prozą”, wybór, wstęp i oprac. G. Matuszek, Kraków 2003;

Z. Freud, „O psychoanalizie”, [w:] „Modernizm. Spotkania”;

G. Matuszek, „Stanisław Przybyszewski – pisarz nowoczesny. Eseje i proza – próba monografii”, Kraków 2008 – wybrane fragmenty;

P. Dybel, „Pogrzeb Edypa. O »Requiem aeternam« Stanisława Przybyszewskiego”, [w:] tegoż, „Urwane ścieżki. Przybyszewski – Freud – Lacan”, Kraków 2000.

4. Modernistyczny dramat płci

M. Komornicka, „Biesy” w: tejże, „Utwory poetyckie prozą i wierszem”, oprac. M. Podraza-Kwiatkowska, Kraków 1996;

Z. Nałkowska, „Uwagi o etycznych zadaniach ruchu kobiecego. Przemówienie wygłoszone

na Zjeździe Kobiet” – wyd. dowolne;

M. Podraza-Kwiatkowska, „Młodopolska Femina – garść uwag, „Teksty Drugie” 1993, nr 4/5/6;

G. Borkowska, „Płeć jako skaza. Przybyszewski i Nałkowska”, [w:] „Nowa świadomość płci w modernizmie”, Kraków 2000.

5. Łódzkie zwierciadło kapitalizmu

G. Simmel, „Mentalność mieszkańców wielkich miast”, [w:] tegoż, „Socjologia”, przeł. M. Łukasiewicz, Warszawa 1975 ;

S. W. Reymont, „Ziemia obiecana” (BN I - 286);

M. Popiel, „Brzydota i patos cywilizacji. »Ziemia obiecana« Władysława Reymonta”, [w:] tejże, „Oblicza wzniosłości. Estetyka powieści młodopolskiej”, Kraków 1999.

E. Rybicka, „Problematyka urbanistyczna w literaturze polskiej XVIII i XIX wieku”, „Modernizowanie miasta”, [w:] tejże, Modernizowanie miasta. Zarys problematyki urbanistycznej w nowoczesnej literaturze polskiej”, Kraków 2003 – wybrane fragmenty.

6. Wielka Reforma Teatru

H. Ibsen, „Nora” lub „Dzika kaczka” – wyd. dowolne; M. Maeterlinck, „Wnętrze”

K. Braun, „Wielka reforma teatru w Europie. Ludzie – idee – zdarzenia”, Wrocław 1984.

7. Rewolucje teatralne w Krakowie

S. Wyspiański, „Wyzwolenie” – wydanie dowolne;

M. Głowiński, „ Konstelacja »Wyzwolenia«”, [w:] tegoż, „Ekspresja i empatia. Studia o młodopolskiej krytyce literackiej”, Kraków 1997;

M. Popiel, „Wyspiański – artysta agonu, Starcie drugie: Wyspiański – Mickiewicz”, [w:] tejże, „Wyspiański. Mitologia nowoczesnego artysty”, Kraków 2008;

I. Sławińska, „Młodopolska batalia o teatr”, [w:] „Myśl teatralna Młodej Polski”, Warszawa 1966.

8. Eksperyment powieściowy po raz pierwszy (Irzykowski)

K. Irzykowski, „Pałuba” (BN I 240) – fragmenty;

E. Paczoska, „Tajemnice »Pałuby«”, [w:] J. Kulczycka-Saloni, D. Knysz-Rudzka, E. Paczoska, „Naturalizm i naturaliści w Polsce”, Warszawa 1992;

J. Franczak, „Poszukiwanie realności. Światopogląd polskiej prozy modernistycznej”, Kraków 2007 – wybrane fragmenty.

9. Od parnasizmu do symbolizmu – przemiany poezji cz. I

A. Asnyk, K. Przerwa-Tetmajer, J. Kasprowicz, P. Verlaine, Ch. L. de Lisle, S. Mallarmé – wybór wierszy;

M. Podraza-Kwiatkowska, „Symbolizm i symbolika w poezji Młodej Polski: teoria i praktyka”, Kraków 1975 – wybrane fragmenty;

A. Mazur, „Parnasizm w poezji polskiej drugiej połowy XIX i początku XX wieku”, Opole 1993.

10. Rewolucja 1905 roku i jej ideowe korzenie

A. Strug, „Dzieje jednego pocisku” – fragmenty;

K. Marks, „Manifest komunistyczny”, [w:] „Modernizm. Spotkania”;

S. Kryński, „Wizja rewolucji we wczesnej prozie Andrzeja Struga (1902–1912)”, Rzeszów 1989;

J. Jakóbczyk, „O tym, jak Młoda Polska posiwiała. Proza młodopolska wobec rewolucji 1905 roku” – wybrane fragmenty.

11. Od ekspresjonizmu do franciszkanizmu – przemiany poezji cz. II

J. Kasprowicz, L. Staff, T. Miciński – wybór wierszy;

L. Staff, „Wstęp do Kwiatków św. Franciszka”, [w:] tamże;

D. Kielak, „Franciszkanizm w projekcie polskiej tożsamości”, [w:] „Dzieło św. Franciszka z Asyżu. Projekcja w kulturze i duchowości polskiej XIX i XX wieku”, Warszawa 2004.

J. Prokop, „Żywioł wyzwolony. Studium o poezji Tadeusza Micińskiego”, Kraków 1978.

„Poetki Młodej Polski”, oprac. Jan Z. Jakubowski, Warszawa 1963 (wybór).

12. Eksperyment powieściowy po raz drugi (Berent)

W. Berent, „Ozimina”, oprac. M. Głowiński, BN I (213), Wrocław 1974;

J. Paszek, „Tkanina duchowego stylu czasów. O tekście «Oziminy» Berenta”, „Pamiętnik Literacki” 2014, z. 3;

A. Wójtowicz, „Przestrzeń «Oziminy» Wacława Berenta”, Warszawa 2019.

13. Inteligent w okowach historii

S. Żeromski, „Wierna rzeka” – wyd. dowolne;

T. Linkner, „W mitycznym nurcie «Wiernej rzeki»”, „Ruch Literacki” 2000, z. 2;

A. Zdanowicz, „Metafizyka i życie społeczne. Żeromski wobec problemów współczesności”, Warszawa 2005.

14. Młodopolskie początki dwudziestowiecznych zjawisk

B. Leśmian, „Przygody Sindbada Żeglarza” – wybrane przygody;

R. Jaworski, „Historie maniaków”, Kraków 1978 (przede wszystkim: „Medi”, „Bania doktora Lipka”, „Amor milczący”);

B. Leśmian, „Z rozmyślań o Bergsonie”, [w:] tegoż, „Szkice literackie”, oprac. J. Trznadel, Warszawa 1959;

E. Boniecki, „Archaiczny świat Bolesława Leśmiana”, Gdańsk 2008 - wybrane fragmenty;

K. Kłosiński, „Wokół »Historii maniaków«. Stylizacja. Brzydota. Groteska”, Kraków 1992 – wybrane fragmenty;

R. Okulicz-Kozaryn, „Gest pięknoducha. Roman Jaworski i jego estetyka brzydoty”, Warszawa 2003 – wybrane fragmenty.

15. Wielkie podsumowania

S. Brzozowski, „Legenda Młodej Polski”, [w:] tegoż, „Eseje i studia o literaturze”, t. II (BN I - 258) – fragmenty;

S. Żeromski, „Literatura a życie polskie”, [w:] „Modernizm. Spotkania”;

F. Znaniecki, „Upadek cywilizacji zachodniej”, [w:] tamże;

A. Mencwel, „»No! Io non sono morto...«Jak czytać »Legendę Młodej Polski«”, Kraków 2001;

M. Głowiński, „ Ekspresja i empatia. Studia o młodopolskiej krytyce literackiej”, Kraków 1997 – fragmenty dotyczące „Legendy Młodej Polski”.

Semestr zimowy:

1. Zajęcia organizacyjne: wokół powstania styczniowego

2. W kręgu nowoczesności (Dostojewski)

3. Modele emancypacji i powieść tendencyjna (Mill, Orzeszkowa)

4. Zwątpienie i przebudowa programu (Świętochowski i Schopenhauer)

5. Kłopoty z polską historią (Sienkiewicz i Prus)

6. Kwestia chłopska (Prus)

7. Odnowiciel prozy i jego polski diagnosta (Zola i Sienkiewicz)

8. Zola w spódnicy (Zapolska i Zola)

9. O podmiotach wykluczonych (Konopnicka)

10. Przemiany myślenia o powieści (Sygietyński i Flaubert)

11. Miasto w arcydziele polskiego realizmu (Prus i Baudelaire)

12. Nieoczywiste puenty realistów (Prus, Orzeszkowa, Maupassant)

13. Choroba wieku (Sienkiewicz i Komornicka)

14. Poszukiwania metafizyczne (Renan i Nietzsche)

15. Jak napisać pracę roczną? – ćwiczenia warsztatowe

Semestr letni:

1. Pierwsze batalie modernistów (Górski, Przybyszewski, Miriam, Brzozowski)

2. W kręgu artystów i „odmieńców” (Wilde)

3. Diagnoza modernistycznego „ja” (Przybyszewski i Freud)

4. Modernistyczny dramat płci (Komornicka/Włast)

5. Łódzkie zwierciadło kapitalizmu (Reymont i Simmel)

6. Wielka Reforma Teatru (Ibsen i Maeterlinck)

7. Rewolucje teatralne w Krakowie (Wyspiański)

8. Eksperyment powieściowy po raz pierwszy (Irzykowski)

9. Od parnasizmu do symbolizmu – przemiany poezji cz. I

10. Rewolucja 1905 roku i jej ideowe korzenie (Strug i Marks)

11. Od (pre)ekspresjonizmu do franciszkanizmu – przemiany poezji cz. II

12. Eksperyment powieściowy po raz drugi (Berent)

13. Inteligent w okowach historii (Żeromski)

14. Młodopolskie źródła dwudziestowiecznych zjawisk (Leśmian i Jaworski)

15. Wielkie podsumowania (Brzozowski, Żeromski, Znaniecki)

Elementy wykładu, pogadanka, dyskusja, praca z tekstem i obrazem, close reading, praca w grupach, metody audiowizualne, gry i quizy.

- Obecność na zajęciach. Dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze. Powyżej tej liczby (z wyłączeniem przypadków bezzwłocznie udokumentowanych, np. zwolnieniem lekarskim) – nie ma możliwości zaliczenia zajęć. Usprawiedliwione nadprogramowe nieobecności muszą zostać odrobione w sposób wskazany przez osobę prowadzącą zajęcia.

- Aktywność na zajęciach (udział w dyskusji, praca w grupach, branie udziału w grach i quizach).

- Praca roczna dopuszczająca do egzaminu.

Poza przypadkami wyraźnie wskazanymi przez prowadzących zastosowanie technologii AI do tworzenia prac domowych i zaliczeniowych jest zabronione.