Nauki pomocnicze historii nowożytnej [2900-L-NPHNW] Semestr letni 2025/26
Ćwiczenia, grupa nr 6

Podręczniki, syntezy, opracowania natury ogólnej:

Bardach J., Leśnodorski B., Pietrzak M., Historia ustroju i prawa polskiego, różne wydania; Dyplomatyka staropolska, pod red. T. Jurka, Warszawa 2015; Kutrzeba S., Historia ustroju Polski w zarysie, t.1: Korona, różne wydania poza pierwszym; idem, Historia źródeł dawnego prawa, różne wydania; Słownik literatury staropolskiej, pod red. T. Michałowskiej, różne wydania; Szymański J., Nauki pomocnicze historii, różne wydania.

Zastrzegam sobie prawo do wprowadzenia zmian w programie zajęć, w zależności od zgłaszanych postulatów, zainteresowań uczestników oraz bieżących potrzeb dydaktycznych.

KSIĄŻKA RĘKOPIŚMIENNA. SYLWY.

J. Tazbir, Dlaczego wiek XVII był stuleciem rękopisów?, w: tenże, od Haura do Isaury. Szkice o literaturze, Warszawa 1989; M. Zachara, Sylwy – dokument szlacheckiej kultury umysłowej w XVII w., w: Z dziejów życia literackiego w Polsce XVI i XVII wieku, Wrocław 1980; Staropolskie kompendia wiedzy, red. I. M. Dacka-Górzyńska, J. Partyka, Warszawa 2009.

Miscellanea Tadeusza Kajetana Szawernowskiego z 1769, Biblioteka Kórnicka PAN, rkp. 924/1, mkf 965

PAMIĘTNIKI, DIARIUSZE, RELACJE Z PODRÓŻY

Maliszewski E., Bibliografia pamiętników polskich i Polski dotyczących, Warszawa 1928; Skrzypek J., Bibliografia pamiętników polskich do 1964 r., Wrocław 1976

A. Cieński, Pamiętnikarstwo polskie XVIII w., Wrocław 1981, idem, Pamiętniki i autobiografie światowe, Wrocław 1992, H. Dziechcińska, O staropolskich dziennikach podróży, Warszaw 1991

Do omówienia uczestnicy zajęć otrzymają jedno z wybranych wydawnictw źródłowych: T. Billewicz, Diariusz podróży po Europie w latach 1677-1678, wyd. M. Goldfinger-Kunicki, Warszawa 2004; J. A. Chrapowicki, Diariusz, cz. 1-2, wyd. A. Rachuba i T. Wasilewski, Warszawa 1978, 1988; G. Fantuzzi, Diariusz podróży po Europie, wyd. W. Tygielski, Warszawa 1990; W. Fiszerowa, Dzieje moje własne, wyd. E. Raczyński, Warszawa 1998; J.H. v. Flemming, Mémoires concernant l'élection d'Auguste II pour roi de Pologne et les débuts de la guerre du Nord (1696-1702), wyd. Urszula Kosińska Warszawa 2017; M. Jemiołowski, Pamiętnik dzieje Polski zawierający (1648-1679), oprac. Jan Dzięgielewski, Warszawa 2000; J. Kitowicz, Pamiętniki, czyli historia polska, wyd. P. Matuszewska, Warszawa 1971, 2005; S. Lubomirski, Pod władzą księcia Repnina, wyd. J. Łojek, Warszawa 1971, idem, Pamiętniki, wyd. W. Konopczyński, Lwów 1925; J. Łoś, Pamiętnik, wyd. R. Śreniawa-Szypowski, Warszawa 2002; M. Matuszewicz, Diariusz życia mego, wyd. B. Królikowski, t. 1-2, Warszawa 1986; J. U. Niemcewicz, Pamiętniki czasów moich, wyd. J. Dihm, t. 1-2, Warszawa 1957; E. Otwinowski, Dzieje Polski pod panowaniem Augusta II, wyd. A. Mułkowski, Kraków 1849; Pamiętniki Filipa, Michała i Teodora Obuchowiczów (1630-1707), wyd. H. Lulewicz i A. Rachuba, Warszawa 2003; J. Ch. Pasek, Pamiętnik, wyd. W. Czapliński, Wrocław 1968; J. W. Poczobut Odlanicki, Pamiętnik, wyd. A. Rachuba, Warszawa 1987; A. S. Radziwiłł, Pamiętniki o dziejach w Polsce, wyd. A. Przyboś i R. Żelewski, t. 1-3, Warszawa 1980; S. Żółkiewski, Początek i progres wojny moskiewskiej, red. nauk. J. Błoński, Kraków 1998; J. A. Wiśniowiecki, Ilias Polski, wyd. P. P. Romaniuk, J. Burdowicz-Nowicki, Warszawa 2018

KORESPONDENCJA

W. Tygielski, Epistolografia staropolska jako źródło do badania mechanizmów politycznych, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 33 (1988); J. Wójtowicz, Ze studiów nad kręgiem korespondencyjnym. Założenia – badania – postulaty, w: Rozprawy z dziejów XVIII wieku. Z dziejów komunikacji socjalnej w epoce nowożytnej, red. J. Wójtowicz, Toruń 1993.

Do omówienia uczestnicy zajęć otrzymają jedno z wybranych wydawnictw źródłowych: Archiwum Jana Zamoyskiego, t.1-4, Warszawa-Kraków 1909-1948; W. Jakubowski, Listy do Jana Klemensa Branickiego, wyd. J. Bartoszewicz, Warszawa 1882; Jan Sobieski, Listy do Marysieńki, opr. L. Kukulski, Warszawa 1962; Listy Krzysztofa Opalińskiego do brata Łukasza 1641-1628, red. R. Pollak, Wrocław 1957; H. Kołłątaj, Listy (…) pisane z emigracji, t. 1-2, wyd. L. Siemieński, Poznań 1872; K. Kossakowska z Potockich, Listy, wyd. K. Waliszewski, Poznań 1883; Korespondencja Ignacego Krasickiego, wyd. Z. Goliński i in., t. 1-2, Wrocław 1958; Korespondencja między Stanisławem Augustem a Ksawerym branickim w roku 1768, wyd. L. Gumplowicz, Kraków 1872; A. S. Krasiński, Listy do Urszuli z Morsztynów Dembińskiej, wyd. A. Falniowska-Gradowska, Kraków 2004; Listy Stanisława Augusta do pani Goeffrin, Kraków 1876; H. Malewska, Listy staropolskie z epoki Wazów, Warszawa 1977; Listy z podróży. Korespondencja Jana Chrystiana Kamsetzera z królem Stanisławem Augustem i Marcelle, wyd. M. Górska, Warszawa 2017; A. Naruszewicz, Korespondencja, wyd. J. Platt, Wrocław 1959; K. S. Radziwiłł, Korespondencja, wyd. K. Waliszewski, Kraków 1888; idem, Korespondencja, wyd. C. Jankowski, Kraków 1898; idem, Listy ks. Karola Stanisława Radziwiłła „Panie Kochanku”, wyd. E. Łuniński, Warszawa 1906; Stanisław August i Maurucy Glayre. Korespondencja dotycząca rozbiorów Polski, t. 1-2, Warszawa 1901; Stanisław August i książę Józef Poniatowski w świetle własnej korespondencji, wyd. B. Dembiński, Lwów 1904; Tajna korespondencja z Warszawy do Ignacego Potockiego, wyd. M. Rymszyna, A. Zahorski, Warszawa 1961; B. Zaleski, Korespondencja krajowa Stanisława Augusta z lat 1784-1792, „Rocznik Polskiego Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu” 1870-1872, inna edycja: Poznań 1872, Korespondencja Józefa Andrzeja Załuskiego 1724-1736, wyd. B. S. Kupść, K. Muszyńska, Wrocław i in. 1967.

DRUKARSTWO

Encyklopedia wiedzy o książce, red. A. Kawecka-Gryczowa, Wrocław 1971; K. Maleczyńska, Historia książki i jej funkcji społecznej, Wrocław 1985; A. Żbikowka-Migoń, Dzieje książki i jej funkcji społecznej. Wiek XVIII, Wrocław 1987.

PRASA

Zawadzki K., Gazety ulotne polskie i Polski dotyczące XVI-XVIII wieku. Bibliografia, t. 1-3, Wrocław 1977-1990; Prasa polska w latach 1661-1864, red. J. Łojek, Warszawa 1976; S. Cynarski, Avvisi z Polski z lat 1554-1590, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 33 (1988); Drob J. A., Obieg informacji w Europie w połowie XVII wieku, Lublin 1993; Pirożyński J., Z dziejów obiegu informacji w Europie XVI wieku. Nowiny z Polski w kolekcji Jana Jakuba Wicka w Zurychu z lat 1560-1587, Kraków 1995; Wolert W., Szkice z dziejów prasy światowej, opr. S. Dziki, Kraków 2005; D. Hombek, Dzieje prasy polskiej: wiek XVIII (do 1795 r.), Kielce 2016.

KANCELARIA KRÓLEWSKA I DOKUMENT. URZĘDY. METRYKA KORONNA I METRYKA LITEWSKA

Dyplomatyka staropolska, pod red. T. Jurka, Warszawa 2015; I. Sułkowska-Kurasiowa, Księgi Sigillat Metryki Koronnej (1658 - 1794), „Archeion”, 54, 1970; Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII-XVIII wieku. Spisy.

Księga sigillat za podkanclerstwa i kanclerstwa Antoniego Onufrego Okęckiego 1780-1786, AGAD, MK, S35, k. 1-2v (http://agadd.home.net.pl/metrykalia/4/3/sygn.%2035/).

Do omówienia uczestnicy zajęć otrzymają jedno z wybranych wydawnictw źródłowych: Matricularum Regni Poloniae Summaria, t. 1-6, Warszawa 1905-1999; W. Krawczuk, Sumariusz Metryki Koronnej. Seria nowa, t. 1 - 10, Kraków-Warszawa 1999-2018; Metryka Litewska. Księga wpisów nr 131, wyd. A. Rachuba, Warszawa 2001; P. Kennedy Grimsted, Metryka Ruska (Wołyńska) Regesty dokumentów kancelarii koronnej dla ziem ukraińskich (województw wołyńskiego, bracławskiego, kijowskiego i czernihowskiego) 1569-1673, Kijów 2002

ŹRÓDŁA DO DZIEJÓW SEJMIKÓW

W. Kriegseisen, Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku, Warszawa 1991; R. Kołodziej, M. Zwierzykowski, Bibliografia parlamentaryzmu Rzeczypospolitej szlacheckiej, Poznań 2012

Do omówienia uczestnicy zajęć otrzymają jedno z wybranych wydawnictw źródłowych: Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie, t. 20-25, wyd. A. Prochaska, Lwów 1909 – 1914; Akta sejmikowe województwa krakowskiego , wyd. S. Kutrzeba, A. Przyboś, t. 1-5, Kraków-Wrocław-Warszawa 1932-1984; Akta sejmikowe województw poznańskiego i kaliskiego, wyd. W. Dworzaczek, t. 1, cz. 1-2, Poznań 1957-1962; Akta sejmikowe województw poznańskiego i kaliskiego. Lata 1668-1675, wyd. M. Zwierzykowski, R. Kołodziej, A. Kamieński, Warszawa 2018; Akta sejmikowe województw poznańskiego i kaliskiego. Lata 1696 - 1732, wyd. M. Zwierzykowski, Poznań 2008; Akta sejmikowe województw poznańskiego i kaliskiego. Lata 1733-1763, wyd. M. Zwierzykowski, Warszawa 2015; Protokoły Sejmiku Generalnego Prus Królewskich, t. 1 - 2, wyd. Biskup, Dybaś i inn, Toruń 2001 – 2005; Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею, t. 1 - 39, Wilno 1865 – 1888; Архив Юго-Западной России, cz. 2, t. 1-3, Kijów 1861-1910; Akta stanów Prus Królewskich, t. 1 - 8 (1479 - 1526), wyd. K. Górski, M. Biskup i inn., Toruń 1955 - 1967, Warszawa 1973-1993; Akta sejmikowe ziemi chełmskiej, 1572-1668, wyd. H. Gmiterek, W. Bondyra, J. Ternes, Lublin 2013 ; Akta sejmiku podolskiego in hostico 1672 – 1698, wyd. J. Stolicki, Kraków 2002.

ŹRÓDŁA DO DZIEJÓW SEJMU

W. Kriegseisen, Sejm Rzeczypospolitej szlacheckiej (do 1763 roku). Geneza i kryzys władzy ustawodawczej, Warszawa 1995; Dzieje sejmu polskiego, t. 1, red. J. Michalski, Warszawa 1984

Giacomo Lauro, Posiedzenie Sejmu za panowania Zygmunta III, miedz, 1622; Charles de La Haye, Jan III Sobieski z dworem na sejmie warszawskim, miedz., akwaforta, 1694; Bernardo Belotto, Elekcja Stanisława Augusta, olej na płótnie 1778

W. Konopczyński, Chronologia sejmów polskich, Warszawa 1948; Z. Radwański, Uzupełnienie do chronologii sejmów polskich, „Czasopismo Prawno - Historyczne”, 2 (1949); H. Olszewski, Uzupełnienie do chronologii sejmów polskich, „Czasopismo Prawno - Historyczne”, 9 (1957);

Do omówienia uczestnicy zajęć otrzymają jedno z wybranych wydawnictw: H. Olszewski, Materiały do dziejów polskiego parlamentaryzmu w rękopisach Biblioteki Kórnickiej, „Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej”, 8 (1963); M. Cytowska, Bibliografia druków urzędowych XVI wieku, Wrocław 1961; K. Budzyk, Bibliografia konstytucji sejmowych XVII wieku w Polsce, Wrocław 1952; Diariusze sejmowe z wieku XVIII, t. 1-3, wyd. W. Konopczyński, Warszawa 1911-1937; Dyaryusz Seymu Convocationis Siedmio-Niedzielnego Warszawskiego Zdania, Mowy, Projekta y Manifesta w sobie zawieraiący, przez sessye zebrany R. P. 1764, Warszawa [1765]; Materiały do dziejów Sejmu Czteroletniego, t. 1-6, wyd. J. Woliński, J. Michalski, E. Rostworowski, Wrocław 1955-1969; Volumina Legum, t. 1-10, Petersburg-Kraków-Poznań 1859-1952 (indeksy); Volumina Constitutionum, t. I-1/2: 1493-1549, wyd. S. Grodziski, I. Kaniewska, W. Uruszczak, t. II-1: 1550-1585, wyd. S. Grodziski, I. Dwornicka, W. Uruszczak, t. II-2, wyd. S. Grodziski, Warszawa 1996-2008

EDYTORSTWO ŹRÓDEŁ NOWOŻYTNYCH.

Instrukcja wydawnicza dla źródeł historycznych od XVI do połowy XIX w., pod red. K. Lepszego, Wrocław 1953. List Marii Kazimiery do Marka Matczyńskiego, Warszawa, 3 styczni 1697, Narodowe Archiwum Historyczne Białorusi w Mińsku, F. 694, op. 2, d. 2456, k. 1–2v.

Celem ćwiczeń jest zapoznanie uczestników z różnymi typami źródeł do historii nowożytnej oraz najważniejszymi wydawnictwami źródłowymi. W ograniczonym zakresie omówiono zostaną wybrane zagadnienia związane z pracą ze starodrukami oraz metody poszukiwań archiwalnych. Poznawać będziemy specyficzne rysy różnych typów źródeł, podejmować próbę ich krytyki (autorstwo, datacja, wiarygodność przekazu itp.), zadając pytanie o ich przydatność dla celów badawczych. Poza lekturami wspólnymi uczestnicy zajęć otrzymywać będą zadania indywidualne (polegające m. in. na krytycznym przyjrzeniu się, a następnie omówieniu poszczególnych typów wydawnictw źródłowych). Mile widziana znajomość języka niemieckiego, francuskiego lub rosyjskiego.

Podstawę zaliczenia stanowi aktywny udział w zajęciach. Dopuszczalne są trzy nieobecności, druga i trzecia z nich wymaga zaliczenia na dyżurze.

Podstawę zaliczenia stanowi aktywny udział w zajęciach. Dopuszczalne są trzy nieobecności, druga i trzecia z nich wymaga zaliczenia na dyżurze.

dr Jacek Kordel