Opera i historia – przypadek włoski. Romantyzm i Risorgimento

fakultatywne

Historyczno-polityczne konteksty powstania, społecznego odbioru i tradycji scenicznej wybitnych dzieł romantycznej literatury operowej (pocz. – druga polowa XIX w.) w powiązaniu z literaturą piękną, sztukami plastycznymi i rozwojem form teatralnych.

Problematyka zajęć dotyczy historyczno-politycznych kontekstów, powstania, społecznego odbioru i tradycji scenicznej wybitnych dzieł włoskiej literatury operowej epoki romantyzmu i zjednoczenia Włoch oraz ich recepcji w czasach późniejszych. W ramach przedmiotu przeprowadzony zostanie przegląd czołowych utworów operowych o tematyce historycznej, ze szczególnym uwzględnieniem szkoły narodowej (Rossini, Donizetti, Bellini, Verdi) oraz werystów (Mascagni, Leoncavallo, Puccini) w powiązaniu z głównymi procesami politycznymi i zjawiskami kulturowymi, zachodzącymi na Półwyspie Apenińskim w wieku XIX (Wielka Rewolucja Francuska, epopeja napoleońska, Wiosna Ludów, Risorgimento) oraz literaturą i propagandą. Ukazane zostaną okoliczności powstawania poszczególnych dzieł, związek fabuły z zapotrzebowaniem społecznym i oficjalną wykładnią dziejów ojczystych, a także udział opery jako gatunku w kreowaniu świadomości historycznej odradzających się Włoch. Problematyka zajęć dotyczyć będzie także związków romantycznej formy operowej z teatrem epoki oraz wpływu literatury romantycznej na późniejszy rozwój gatunku muzycznego (dramat muzyczny, weryzm). Osobne miejsce zajmie kwestia funkcji edukacyjnych opery, w powiązaniu z innym dyscyplinami artystycznymi. Wskazane zostaną również przypadki kolizji między wizją artystyczną i oczekiwaniami czynników rządowych.

1.Rossini – celebryta czy piewca wolności? („Wilhelm Tell” i „Mojżesz w Egipcie”)

2.Historyczne inspiracje mistrzów bel canto („Purytanie”, „Norma”, „Lucia di Lammermoor”, „Lucrezia Borgia”

3.Auber: przypadkowy sprawca rewolucji („Niema z Portici”)

4.Verdi a Risorgimento:

a/: spory wokół „Nabucco”;

b/ po śladach Wiktora Hugo („Ernani”, „Rigoletto”);

c/ twórca historyzujący („Lombardczycy”, „Atylla”, „Bitwa pod Legnano”);

d/ Schillerowskie inspiracje („Zbójcy”, „Don Carlos’)

5.Ponchielli: „Gioconda” – mit Serenissimy

6.Mascagni: „Rycerskość wieśniacza” – konserwatyzm Południa

7.Puccini: „Tosca” – pean ku czci rewolucji?

Uwaga: poszczególne tematy mogą być omawiane na więcej niż jednych zajęciach bądź łączone

Podstawowa literatura:

A.Borkowska-Rychlewska, Szekspir w operze XIX wieku. Romantyczne konteksty, inspiracje i nawiązania, Poznań 2013;

N. Bouchard, Risorgimento in Modern Italian Culture: Revisiting the Nineteenth-century Past in History, Narrative, and Cinema, 2005;

J. Chomiński, K. Wilkowska-Chomińska, Opera i dramat, Kraków 1976;

P. Kamiński, Tysiąc i jedna opera, Kraków 2008 (wydanie jednotomowe - 2015);

E. Łętowska, J. Łętowski, Przygoda z operą, Warszawa 1991;

E. Nowicka, Zapisane w operze. Studia z historii i estetyki opery, Poznań 2012;

Od literatury do opery i z powrotem. Studia nad estetyką teatru operowego, red. R.D. Golianek, P. Urbański, Toruń 2010;

Opera wobec historii, red. nauk. R.D. Golianek, P. Urbański, Toruń 2012 (wybrane szkice);

R. Parker, The New Grove Guide to Verdi and his Operas, Oxford and New York: Oxford University Press, 2007;

R. Parker, Verdi politico (https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/1354571X.2012.690581);

S. Stewart-Steinberg, Risorgimento in opera (https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/1354571X.2012.753010?journalCode=rmis20);

P. Urbański, David musicus i inne studia z pogranicza tradycji antycznej i historii opery, Kraków 2013 (wybrane fragmenty)

Szczegółowa bibliografia do poszczególnych tematów zostanie podana w trybie roboczym, w zależności od kompetencji językowych słuchaczy.

W zakresie wiedzy:

K_W06: student ma uporządkowaną, pogłębioną, szczegółową wiedzę na temat dziejów Półwyspu Apenińskiego w XIX w.;

K_W16: rozumie zależności między rozwojem kultury a przemianami społecznymi.

W zakresie umiejętności:

K_U02: potrafi samodzielnie interpretować i analizować teksty kultury, uwzględniając ich kontekst historyczny i regionalny;

K_U07: potrafi adekwatnie wybrać i zastosować metody i narzędzia badawcze w celu krytycznego opracowania i interpretacji wybranego zagadnienia związanego z badaniem kultur Włoch/Śródziemnomorza lub relacji międzykulturowych;

W zakresie kompetencji społecznych:

K_K02 ma świadomość dynamicznego rozwoju kultury i pojawiania się nowych metod i paradygmatów badawczych

K_K05: uczestnicząc w dyskusji, szanuje poglądy partnerów i używa argumentów merytorycznych;

K_K09: zna i rozumie kluczowe wyzwania związane z badaniem kultury i relacji międzycywilizacyjnych oraz z zachowaniem spuścizny kulturowej.

Uczestnicy zajęć będą oceniani na podstawie obecności i aktywności w zajęciach. Student ma prawo do dwóch nieobecności w semestrze. Trzecią i czwartą nieobecność należy zaliczyć. Większa liczba nieobecności uniemożliwia zaliczenie przedmiotu.