Nauka o bezpieczeństwie

obowiązkowe

Studenci powinni mieć wiedzę, umiejętności i kompetencje wynikające z ukończenia I semestru studiów.

w sali

Podstawy nauk o bezpieczeństwie z perspektywy współczesnych wyzwań dla bezpieczeństwa wewnętrznego, regionalnego i globalnego.

Bezpieczeństwo w ujęciu polskich Nauk o Bezpieczeństwie i międzynarodowych Studiów nad Bezpieczeństwem. Podobieństwa, różnice, konwergencja.

Tożsamość polskich Nauk o Bezpieczeństwie i ich interdysplinarność.

Międzynarodowe Studia nad Bezpieczeństwem jako poddziedzina stosunków międzynarodowych zajmująca się kwestią bezpieczeństwa.

Główne nurty i teorie w międzynarodowych Studiach nad Bezpieczeństwem (realizm, liberalizm, sekurytyzacja). Inne podejścia do bezpieczeństwa i jego interpretacje. Przyszłość studiów i nauk o bezpieczeństwie.

Przedmiot ma za zadanie w sposób uporządkowany zaznajomić studentów z szeregiem wzajemnie powiązanych ze sobą podstawowych zagadnień charakterystycznych dla polskich Nauk o Bezpieczeństwie (NoB) i międzynarodowych Studiów nad Bezpieczeństwem (Security Studies).

Ich treść koncentruje się wokół pytań o to, czym jest bezpieczeństwo, kogo dotyczy, co jest jego przedmiotem oraz jak jest zapewniane. W ramach przedmiotu w sposób krytyczny wykorzystywany jest zarówno dorobek krajowych Nauk o Bezpieczeństwie jak i międzynarodowych Studiów nad Bezpieczeństwem.

W związku z tym, zakres tematyczny wykładu obejmuje następujące grupy zagadnień:

1. Organizacja zajęć, w tym wymagania formalne i reguły dotyczące oceny. Charakterystyka przedmiotu i literatury. Wprowadzenie do zajęć. Eksperyment badawczy dot. percepcji bezpieczeństwa przez studentów.

2. Omówienie wyników eksperymentu (metody jakościowa i ilościowa) i osadzenie w siatce pojęć dotyczących badania problematyki bezpieczeństwa państwa (bezpieczeństwo i porządek publiczny, bezpieczeństwo powszechne, bezpieczeństwo ustrojowe i inne).

3. Nauki o Bezpieczeństwie a Studia nad Bezpieczeństwem. Kształtowanie się tożsamości polskich Nauk o Bezpieczeństwie (jako odrębnej dziedziny nauki) i międzynarodowych studiów nad bezpieczeństwem (international security studies), jako subdyscypliny nauki o stosunkach międzynarodowych.

Konwergencja tych dwóch nurtów w polskiej akademii.

4. Interdyscyplinarność polskich Nauk o Bezpieczeństwie – ujęcia leksykalne, psychologiczne i aksjologiczne (z naciskiem na etymologię pojęcia bezpieczeństwa i psychologię bezpieczeństwa).

5. System bezpieczeństwa państwa – uwarunkowania; pojęcie suwerenności, bezpieczeństwo państwa w późno-westfalskim środowisku międzynarodowym a bezpieczeństwo Polski; systemy i strategie bezpieczeństwa państwa, omówienie ewolucji polskich Strategii Bezpieczeństwa Narodowego.

6. Krajowe instytucje bezpieczeństwa - kryteria porządkujące; wykonywane czynności (struktura rola i miejsce sił zbrojnych w państwie; badania nad aparatem represji w PRL. System bezpieczeństwa państwa z perspektywy zagrożeń: zagrożenia codzienne; sytuacje kryzysowe – zarządzanie kryzysowe; zagrożenia szczególne – stany nadzwyczajne. Podstawy studiów nad wywiadem i kontrwywiadem.

7. Zagrożenia asymetryczne i ich badanie (terroryzm i przeciwterroryzm, międzynarodowa przestępczość zorganizowana, cyberbezpieczeństwo)

8. Międzynarodowe Studia nad Bezpieczeństwem jako poddziedzina IR zajmującą się kwestią bezpieczeństwa, realizm i liberalizm jako dwa główne nurty (teorie). Realizm jako dominująca teoria bezpieczeństwa międzynarodowego - realizm strukturalny (neorealizm, realizm ofensywny i defensywny); pojęcie dylematu bezpieczeństwa, realizm motywacyjny (pojęcie państw chciwych/agresywnych).

9. Liberalizm jako optymistyczna tradycja teoretyczna w zakresie bezpieczeństwa międzynarodowego zakorzeniona w ideach oświecenia, teoria demokratycznego pokoju, zasady nieingerencji w sprawy wewnętrzne, równości suwerennych państw i prawa człowieka jako podstawy liberalizmu; liberalizm handlowy, instytucjonalny i republikański; pojęcie "Interwencji Zbrojnych Zachodu" jako przykład „wojen liberalnych” (b. Jugosławia, Afganistan, Irak, Libia); zakwestionowanie liberalnego porządku post-zimnowojennego i jego przyczyny.

Szkoła kopenhaska i teoria sekurytyzacji. Kontekst konstruktywistyczny. Idea aktu mowy. Wpływ na politykę państw demokratycznych. Sekurytyzacja i desekurytyzacja. Omówienie kluczowych pojęć i terminów w ramach teorii sekurytyzacji. Case studies – sekurytyzacja migracji i religii (islamu), sekurytyzacja środowiska naturalnego (zmian klimatycznych).

10. Sektorowe podejście do problematyki bezpieczeństwa: bezpieczeństwo wojskowe, bezpieczeństwo polityczne (bezpieczeństwo reżimów, aparat bezpieczeństwa państw demokratycznych i niedemokratycznych, pojęcie interpenetracji wg. Addy Bozeman), bezpieczeństwo społeczne (bezpieczeństwo tożsamościowe i zagrożenia takie jak migracje i zmiana kulturowa), bezpieczeństwo środowiskowe i jego sekurytyzacja.

Inne podejścia do bezpieczeństwa i jego interpretacje: materializm historyczny (marksizm), studia nad pokojem, krytyczne studia nad bezpieczeństwem, poststrukturalizm, postkolonializm, bezpieczeństwo ludzkie (human security), feminizm i płeć kulturowa i bezpieczeństwo.

11. Podsumowanie i rekapitulacja głównych wątków zajęć – Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość międzynarodowych studiów nad bezpieczeństwem i polskich Nauk o bezpieczeństwie. Ewentualne prezentacje studentów (dodatkowa aktywność).

Pytania do testu zaliczającego (jednokrotnego lub wielokrotnego wyboru) – omówienie.

12. Test.

Literatura podstawowa:

- T. Pawłuszko, Nauki o bezpieczeństwie. Budowanie szkoły naukowej, Kraków 2020 (wybrane fragmenty).

- M. Brzeziński, O bezpieczeństwie w ujęciu etymologicznym, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Trzy wymiary współczesnego bezpieczeństwa, Warszawa 2014, s. 59-69.

- R. Klamut, Bezpieczeństwo jako pojęcie psychologiczne, ,,Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej. Ekonomia i Nauki Humanistyczne” 2012, z. 4, s. 41-51

- M. Pietraś, Bezpieczeństwo państwa w późnowestfalskim środowisku międzynarodowym, [w:] S. Dębski, B. Górka - Winter, Kryteria bezpieczeństwa międzynarodowego państwa, Warszawa 2003, s. 161-176

- J. Czaputowicz, Kryteria bezpieczeństwa międzynarodowego państwa - aspekty teoretyczne, [w:] S. Dębski, B. Górka - Winter, Kryteria bezpieczeństwa międzynarodowego państwa, Warszawa 2003, s. 22-25

- M. Malec, Percepcja bezpieczeństwa: definicje, wymiary, paradygmaty, Warszawa 2006, s. 30-52

- J. Czaputowicz, Bezpieczeństwo międzynarodowe. Współczesne koncepcje, Warszawa 2012, s. 189-194

- M. Brzeziński, Kategoria bezpieczeństwa, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2009, s. 22-32

- W. Biernacki, A. Mokwa, J. Działek, T. Padło, Społeczności lokalne wobec zagrożeń przyrodniczych i klęsk żywiołowych, Kraków 2009, s. 43-54

- M. Brzeziński, Rodzaje bezpieczeństwa państwa, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa…, s. 33-43

- Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej z 2020 r. (porównawczo analogiczne dokumenty z lat 2003, 2007 i 2014, a także projekt z roku 2025).

- Rekomendacje do Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2024

- G. Rydlewski, Kształt systemu instytucjonalnego bezpieczeństwa wewnętrznego w Polsce, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne…, s. 133-141

- B. Sprengel, Służby mundurowe ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego. Zarys problematyki, Toruń 2008, s. 57-72; 117-173

- W. Skomra, Zarządzanie kryzysowe - praktyczny przewodnik po nowelizacji ustawy, Wrocław 2010, s. 21-26

- M. Brzeziński, Sytuacja kryzysowa w rozumieniu ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym – analiza pojęcia, ,,e-Politikon. Kwartalnik Naukowy Ośrodka Analiz Politologicznych Uniwersytetu Warszawskiego” 2013, nr VI, s. 80-99

- M. Brzeziński, Stany nadzwyczajne w polskich konstytucjach, Warszawa 2007, s. 11-22,28-56

- M. Madej, Zagrożenia Asymetryczne bezpieczeństwa państw obszaru transatlantyckiego, Warszawa 2007, s. 1-248.

- M. Madej, Wprowadzenie, [w:] Wojny Zachodu. Interwencje zbrojne państw zachodnich po zimnej wojnie, red. M. Madej, Warszawa 2017, s. 9-20.

- R. Kuźniar, Liberalny interwencjomizm Zachodu po zimnej wojnie - przesłanki i konsekwencje, [w:] Wojny Zachodu. Interwencje zbrojne państw zachodnich po zimnej wojnie, red. M. Madej, Warszawa 2017, s. 232-248

- R. Kupiecki, Wojny Zachodu - konflikty bez zwycięstwa, [w:] Wojny Zachodu. Interwencje zbrojne państw zachodnich po zimnej wojnie, red. M. Madej, Warszawa 2017, s. 350-371.

- N. Rossi, M. Riemann, Introducing security studies. An applied introduction, [w:] Security Studies: An Applied Introduction, red. M. Rossi, M. Riemann, London 2024, s. 1-24

- A. Collins, Introduction. What is Security Studies, [w:] Contemporary Security Studies, Oxford 2019, red. A. Collins, s. 1-12

- C.L. Glaser, Realism, [w:] Contemporary Security Studies, red. A. Collins, Oxford 2019, s. 13-29

- P. Morgan, Liberalism and Liberal Internationalism, [w:] Contemporary Security Studies, red. A. Collins, Oxford 2019, s. 30-46.

- R. Emmers, Securitisation, [w:] Contemporary Security Studies, red. A. Collins, Oxford 2019, s. 173-188

- O. Weaver, B. Buzan, After the Return to Theory. The Past, Present, and Future of Security Studies, [w:] Contemporary Security Studies, red. A. Collins, Oxford 2019, s. 427-446

- P.D. Williams, Badania bezpieczeństwa. Wprowadzenie, [w:] Studia Bezpieczeństwa, red. P.D. Williams, Kraków 2012, s. 1-14.

- C. Elman, Realizm, [w:] Studia Bezpieczeństwa, red. P.D. Williams, Kraków 2012, s. 15-28

- C. Navari, Liberalizm, [w:] Studia Bezpieczeństwa, red. P.D. Williams, Kraków 2012, s. 29-43.

- M. McDonald, Konstruktywizm, [w:] Studia Bezpieczeństwa, red. P.D. Williams, Kraków 2012, s. 59-72

- S. Withworth, Ujęcia feministyczne, [w:] Studia Bezpieczeństwa, red. P.D. Williams, Kraków 2012, s. 101-112.

- S. Croft, Perspektywy badań bezpieczeństwa, [w:] Studia Bezpieczeństwa, red. P.D. Williams, Kraków 2012, s. 503-516

Wiedza:

K_W01 – Student zna i rozumie specyfikę polskich Nauk o Bezpieczeństwie i międzynarodowych Studiów nad Bezpieczeństwem jako dyscyplin naukowych z dziedziny nauk społecznych, w szczególności rozumie interdyscyplinarny charakter badań nad bezpieczeństwem oraz zna treść pojęć z nim związanych.

K_W06 – Student rozumie specyfikę zagrożeń dla bezpieczeństwa oraz zna zasady organizacji i funkcjonowania państwa, w tym instytucji bezpieczeństwa, w warunkach zagrożeń codziennych, kryzysowych oraz szczególnych, a także zna najważniejsze kierunki badań nad bezpieczeństwem międzynarodowym oraz ich relacje z badaniami w obszarze polskich Nauk o Bezpieczeństwie.

Umiejętności:

K_U01 – Student potrafi obserwować oraz interpretować procesy zachodzące w środowisku bezpieczeństwa oraz dostrzega ich związki ze zjawiskami politycznymi.

K_U06 – Student potrafi wskazać na relacje zachodzące na linii zagrożenia – polityka, w szczególności na polityczną użyteczność zagrożeń oraz ich wpływ na społeczeństwo, tym samym rozumie mechanizm sekurytyzacji.

Kompetencje:

K_K01 – Student jest gotów do aktywnego uczestniczenia w życiu publicznym w ten sposób, że potrafi zadawać trafne pytania oraz wypowiadać się ze zrozumieniem na podstawowe tematy i problemy dotyczące współczesnego bezpieczeństwa wewnętrznego i międzynarodowego.

Ocena końcowa składa się z dwóch elementów - 1-3 punktów uzyskanych za ponadnormatywną aktywność (wygłoszenie krótkiej prezentacji na temat związany z tematem zajęć), które zostaną dodane do punktów uzyskanych z końcowego egzaminu pisemnego w postaci testu jednokrotnego lub wielokrotnego wyboru. Tak rozumiana ponadnormatywna aktywność jest warunkiem ewentualnego otrzymania oceny 5!.

Zasadniczą podstawą oceny jest test jednokrotnego lub wielokrotnego wyboru złożony z 30 pytań (wybranych spośród 40 zagadnień znanych studentom), prawidłowa odpowiedź na każde z pytań testu pozwala uzyskać 1 punkt.

W trakcie zajęć i procesu oceniania nie przewiduje się korzystania z narzędzi SI przez studentów. Poza prezentacją w przypadku której ewentualne użycie SI do celów badawczych (poziom 4) musi być zaznaczone i dokładnie uzasadnione przez autora prezentacji.

3*** - 20-23 punkty.

3,5 - 24-26 punktów

4 - 27-28 punktów

4,5 - 29 punków

5 - 30 punktów (prawidłowa odpowiedź na wszystkie pytania)

5! - możliwe pod warunkiem uzyskania dodatkowych punktów za ponadnormatywną aktywność.

*** Student w stopniu wystarczającym opanował wszystkie efekty kształcenia ujęte w sylabusie.

nie dotyczy