Stosunki międzynarodowe w regionie Azji i Pacyfiku

fakultatywne

Student przystępujący do kursu powinien:

• znać historię powszechną XX wieku i geografię polityczną świata na poziomie szkoły średniej;

• rozumieć podstawowe pojęcia opisujące stosunki międzynarodowe, takie jak państwo, mocarstwo, sojusz, organizacja międzynarodowa i bezpieczeństwo;

• czytać ze zrozumieniem teksty naukowe w języku polskim oraz w języku angielskim (poziom ok. B2), ponieważ część literatury i źródeł jest anglojęzyczna;

• umieć wyszukać informacje i dane w źródłach internetowych oraz przygotować prostą prezentację multimedialną.

Udział w kursie nie wymaga wcześniejszego zaliczenia innych przedmiotów.

w sali

Konwersatorium dotyczy stosunków międzynarodowych w regionie Azji i Pacyfiku oraz jego nowszej konceptualizacji jako Indo-Pacyfiku. Studenci poznają kryteria wyodrębniania regionu, etapy ewolucji ładu regionalnego po 1945 r., strategie Chin, USA, Indii i państw średnich, specyfikę dyplomacji azjatyckiej oraz najważniejsze źródła napięć: spory morskie, Półwysep Koreański, rywalizację technologiczną, prawa człowieka i zagrożenia klimatyczne. Zajęcia mają formę warsztatów i symulacji opartych na przygotowaniu przed zajęciami. Kurs kończy projekt zespołowy „Nobel Peace Prize Challenge”.

Przedmiot obejmuje następujące zakresy tematyczne:

• Region i jego granice. Kryteria wyodrębniania regionu Azji i Pacyfiku: geograficzne, polityczne, kulturowo-cywilizacyjne i ekonomiczne. Od Azji i Pacyfiku do Indo-Pacyfiku. Znaczenie demograficzne i gospodarcze regionu, morskie szlaki komunikacyjne i cieśniny.

• Ewolucja ładu regionalnego. Lata 1945–1956: dekolonizacja, powstanie ChRL, wojna koreańska, system sanfranciszkański. Lata 1956–1979: okres rywalizacji i destabilizacji politycznej – rozłam chińsko-radziecki, wojna wietnamska, kryzysy w Cieśninie Tajwańskiej, powstanie ASEAN, zbliżenie USA–ChRL. Okres hegemonii USA po zimnej wojnie i przejście do rywalizacji mocarstw w XXI wieku.

• Mocarstwa i państwa średnie. Chiny jako potęga regionalna i globalna (Inicjatywa Pasa i Szlaku, strategia morska). Strategia USA: od systemu „hub-and-spokes” do strategii wolnego i otwartego Indo-Pacyfiku. Japonia, Australia i minilateralizm (QUAD, AUKUS). Indie i autonomia strategiczna.

• Bezpieczeństwo i geoekonomia. Półwysep Koreański i dynamika nuklearna w Azji Północno-Wschodniej. Spory terytorialne na Morzu Południowochińskim i Wschodniochińskim, działania w „szarej strefie”. Rywalizacja technologiczna i łańcuchy dostaw półprzewodników.

• Instytucje, normy i wartości. ASEAN Way, mechanizmy prowadzone przez ASEAN, Szanghajska Organizacja Współpracy, RCEP i CPTPP. Zróżnicowanie systemów politycznych, prawa człowieka i spór o „wartości azjatyckie”.

• Wyzwania niekonwencjonalne i polityka zewnętrzna wobec regionu. Zmiany klimatu, państwa wyspowe Pacyfiku, dyplomacja wodna (Mekong, Brahmaputra). Polityka Unii Europejskiej i Polski wobec Indo-Pacyfiku.

Zajęcia prowadzone są w modelu odwróconej klasy. Przed każdymi zajęciami (nr 2–13) student wykonuje krótkie zadanie na podstawie lektury lub danych i przynosi pisemny bilet wstępu. Zajęcia zaczynają się krótkim wprowadzeniem prowadzącej (ok. 20 minut), po którym studenci wykonują ćwiczenie: symulację negocjacji, analizę mapy lub danych, debatę albo notatkę dla decydentów. Wynikiem każdego ćwiczenia jest pisemna karta warsztatowa. Równolegle zespoły przygotowują projekt, który prezentują i bronią na zajęciach nr 14–15.

Bilans nakładu pracy studenta (Punkty ECTS):

• Udział w konwersatoriach w sali dydaktycznej: 30 h

• Udział w konsultacjach: 2 h

• Przygotowanie biletów wstępu i studiowanie lektur przed zajęciami: 8 h

• Praca w zespole, przygotowanie projektu (raport, wystąpienie, karta refleksji): 10 h

SUMARYCZNY NAKŁAD PRACY STUDENTÓW (h): 50 godzin

LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2.0 ECTS

Znajomość literatury obowiązkowej w podanym zakresie jest wymagana przy biletach wstępu, kartach warsztatowych i projekcie. Przypisanie lektur do poszczególnych zajęć podano w punkcie 7.

1. E. Haliżak, Stosunki międzynarodowe w regionie Azji i Pacyfiku, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 1999, s. 51–71, 335–408.

2. A. Jarczewska, J. Zajączkowski (red.), Region Azji i Pacyfiku w latach 1985–2015. Ciągłość i zmiana w regionalnym systemie międzynarodowym, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2016, s. 53–74, 301–318.

3. E. Haliżak, Stosunki USA–Chiny: falsyfikacja hipotezy „pułapki Tukidydesa”, „Stosunki Międzynarodowe – International Relations” 2016, nr 4, s. 9–31.

4. A. Jarczewska, Stany Zjednoczone – hegemonia w regionie Azji i Pacyfiku w latach 1985–2015, „Stosunki Międzynarodowe – International Relations” 2015, nr 4, s. 37–65.

5. E. Haliżak, Regionalny kompleks bezpieczeństwa Azji Północno-Wschodniej, „Żurawia Papers” 2004, z. 3.

6. J. Zajączkowski, Strategie morskie Indii, Chin i USA w regionie Oceanu Indyjskiego: analiza w kategoriach realizmu ofensywnego, „Stosunki Międzynarodowe – International Relations” 2015, nr 1, s. 37–70.

7. J. Zajączkowski, Indyjska strategia równoważenia w regionie Azji i Pacyfiku po 2014 r., „Rocznik Strategiczny” 2018/2019, Warszawa 2019, s. 388–401.

8. A.W. Ziętek, K. Żakowski, O. Pietrzyk, Polityka zagraniczna Japonii, Lublin 2018, s. 52–132.

9. B. Kratiuk, J. Van den Bosch, A. Jaskólska, Y. Sato (red.), Handbook of Indo-Pacific Studies, Routledge India, London–New York 2023: Introduction oraz rozdz. 1–13 (wolny dostęp: https://doi.org/10.4324/9781003336143).

10. D. Shambaugh (red.), International Relations of Asia, wyd. 3, Rowman & Littlefield, Lanham 2022, rozdz. 2–7.

11. European Commission, High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy, The EU Strategy for Cooperation in the Indo-Pacific, JOIN(2021) 24 final, Bruksela, 16 września 2021 r. (dostępne online).

12. Dokumenty źródłowe (dostępne online): Karta ASEAN (2007); Traktat o przyjaźni i współpracy w Azji Południowo-Wschodniej (1976); Karta Szanghajskiej Organizacji Współpracy (2002); Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza (1982) – część V (wyłączna strefa ekonomiczna); The South China Sea Arbitration (Filipiny przeciwko Chinom), Stały Trybunał Arbitrażowy, sprawa nr 2013-19, orzeczenie z 12 lipca 2016 r. – streszczenie (komunikat prasowy PCA).

Literatura uzupełniająca i źródła danych

1. E. Haliżak, Zmiana układu sił USA–Chiny a transformacja porządku międzynarodowego, „Żurawia Papers” 2005, z. 7.

2. S.M. Pekkanen, J. Ravenhill, R. Foot (red.), The Oxford Handbook of the International Relations of Asia, Oxford University Press, Oxford 2014.

3. C. Miller, Chip War: The Fight for the World’s Most Critical Technology, Scribner, New York 2022.

4. SIPRI Yearbook 2026 oraz SIPRI Arms Transfers Database: https://www.sipri.org

5. Asia Maritime Transparency Initiative, CSIS: https://amti.csis.org

6. World Bank, World Development Indicators: https://data.worldbank.org; Our World in Data: https://ourworldindata.org

Przedmiotowe efekty uczenia się odniesiono do efektów kierunkowych przypisanych do przedmiotu w programie studiów (K_W03, K_W05, K_W06, K_U01, K_U02, K_U04, K_U05, K_K01, K_K02). Po zakończeniu kursu student:

Wiedza

• EU_W1 – charakteryzuje w stopniu zaawansowanym kryteria wyodrębniania regionu Azji i Pacyfiku (geograficzne, polityczne, kulturowo-cywilizacyjne, ekonomiczne) i jego subregiony oraz objaśnia różnice między koncepcjami Azji i Pacyfiku a Indo-Pacyfiku [K_W06]

• EU_W2 – wyjaśnia w stopniu zaawansowanym polityczne, prawne i społeczno-gospodarcze uwarunkowania ewolucji ładu regionalnego po 1945 r., ze szczególnym uwzględnieniem lat 1945–1956 i 1956–1979, oraz wskazuje czynniki stabilizujące i destabilizujące regionalny system bezpieczeństwa [K_W05]

• EU_W3 – charakteryzuje w stopniu zaawansowanym strategie i role państwowych i niepaństwowych uczestników stosunków międzynarodowych w regionie: Chin, USA, Indii, Japonii, Australii i państw Półwyspu Koreańskiego, instytucji i formatów regionalnych (ASEAN, SZOW, QUAD, AUKUS) oraz aktorów pozarządowych [K_W03]

• EU_W4 – objaśnia w stopniu zaawansowanym współczesne wyzwania regionu – spory terytorialne na morzu, dynamikę nuklearną na Półwyspie Koreańskim, rywalizację technologiczną, spory o prawa człowieka, zagrożenia klimatyczne i wodne – oraz politykę Unii Europejskiej i Polski wobec regionu [K_W06]

Umiejętności

• EU_U1 – interpretuje zjawiska polityczne, gospodarcze, wojskowe i prawne w regionie, wykorzystując mapy, dane z baz i raportów (np. SIPRI, World Bank, AMTI) oraz dokumenty źródłowe, z podaniem źródła i okresu referencyjnego [K_U01]

• EU_U2 – formułuje i uzasadnia spójne wnioski z użyciem terminologii nauki o stosunkach międzynarodowych w kartach warsztatowych, podczas symulacji i debat oraz w trakcie wystąpienia i obrony projektu [K_U02]

• EU_U3 – planuje i wykonuje przydzieloną część zespołowego projektu badawczego oraz współdziała z zespołem w warsztatach i przy realizacji kolejnych etapów projektu [K_U04]

• EU_U4 – formułuje własne pytanie badawcze w ramach projektu i w karcie refleksji wyznacza cele dalszego pogłębiania wiedzy o regionie, np. w kontekście wyboru seminarium dyplomowego lub studiów II stopnia [K_U05]

Kompetencje społeczne

• EU_K1 – krytycznie ocenia wiarygodność źródeł, danych i narracji politycznych państw regionu, w tym podczas zadawania pytań i oceny projektów innych zespołów [K_K01]

• EU_K2 – korzysta z analiz eksperckich (ośrodków analitycznych, organizacji międzynarodowych) i uzasadnia ich znaczenie dla rozwiązania problemu opisanego w projekcie [K_K02]

A. Warunki formalne

Obecność. Obecność na zajęciach jest obowiązkowa (Regulamin studiów UW). Obecność nie jest punktowana i nie wpływa na ocenę.

• Dopuszczalne są 2 nieobecności bez obowiązku usprawiedliwienia i odpracowania.

• Więcej niż 4 nieobecności uniemożliwiają zaliczenie przedmiotu. Wyjątek stanowią nieobecności udokumentowane (zwolnienie lekarskie, indywidualna organizacja studiów, decyzja Dziekana) – wtedy zakres odpracowania ustalany jest indywidualnie podczas dyżuru.

• Nieobecność w dniu prezentacji własnego zespołu musi być usprawiedliwiona. Student przedstawia wtedy swoją część i odpowiada na pytania w dodatkowym terminie, podczas dyżuru.

Samodzielność i własność intelektualna. Wszystkie prace muszą być przygotowane samodzielnie, z poszanowaniem praw autorskich i zasad cytowania. Obowiązują zasady Uchwały nr 14 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z 13 lipca 2020 r. w sprawie standardów i procedur postępowania w przypadku przygotowywania prac zaliczeniowych i dyplomowych z naruszeniem prawa.

Korzystanie z narzędzi sztucznej inteligencji (SI). Zgodnie z Uchwałą nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia UW z 8 grudnia 2023 r. oraz Uchwałą Rady Dydaktycznej WNPiSM nr 29/2025 z 7 maja 2025 r. na przedmiocie obowiązuje poziom 2 skali 1–5 (generowanie pomysłów i tworzenie struktury przez SI) we wszystkich składowych oceny: biletach wstępu, kartach warsztatowych, odpracowaniach i projekcie. SI można użyć do burzy mózgów i uporządkowania struktury pracy. W wersji oddanej nie może być treści wygenerowanych przez SI. Dane liczbowe, fakty i cytaty muszą pochodzić z weryfikowalnych źródeł wskazanych przez studenta. Użycie SI ponad dopuszczony poziom lub oddanie pracy niesamodzielnej oznacza 0 pkt za daną pracę i skierowanie sprawy do postępowania według Uchwały nr 14 URK UW.

B. Składowe oceny końcowej (maksymalnie 100 pkt)

1. Projekt zespołowy „Nobel Peace Prize Challenge” – 50 pkt (50%).

Zespoły maksymalnie 3-osobowe opracowują inicjatywę pokojową, która rozwiązuje konkretny problem w regionie Azji i Pacyfiku i mogłaby zostać uhonorowana Pokojową Nagrodą Nobla. Zespół wybiera jeden z czterech nurtów, nawiązujących do laureatów Nagrody:

• bezpieczeństwo i dyplomacja – np. porozumienie deeskalacyjne lub demilitaryzacja strefy sporu;

• prawa człowieka i wolności obywatelskie – np. ochrona praw mniejszości, edukacja kobiet, wolność słowa;

• rozwój społeczno-gospodarczy – np. program walki z ubóstwem lub inkluzji finansowej usuwający źródła konfliktów;

• klimat i środowisko – np. porozumienie na rzecz państw wyspowych Pacyfiku lub w sprawie zasobów wodnych Mekongu.

Elementy projektu:

• Raport pisemny (policy paper), 8–10 stron, zawierający: diagnozę problemu i jego znaczenie dla pokoju lub praw człowieka; plan działań krok po kroku; analizę interesariuszy (rządy, organizacje międzynarodowe i pozarządowe, społeczności lokalne) i sposób pozyskania ich poparcia; uzasadnienie „noblowskie” – dlaczego inicjatywa trwale zmieni sytuację w regionie. Raport zawiera bibliografię (min. 8 źródeł, w tym min. 3 analizy eksperckie lub raporty organizacji międzynarodowych) i jednostronicowe streszczenie.

• Wystąpienie i obrona na zajęciach nr 14–15: 10 minut wystąpienia zespołu przed „Komitetem Noblowskim” (grupa i prowadząca), w formie profesjonalnego policy pitch, i 10 minut obrony. Każdy członek zespołu przedstawia swoją część i odpowiada na pytania. Jeśli liczba zespołów przekroczy 8, czas obrony skraca się do 5 minut dla wszystkich zespołów.

• Indywidualna karta wkładu i refleksji (1 strona): wykonane zadania, własne pytanie badawcze i odpowiedź na nie, cele dalszego pogłębiania wiedzy o regionie.

Etapy i terminy:

• zajęcia nr 2 – utworzenie zespołów i wybór nurtu;

• zajęcia nr 5 – karta projektu: problem, pytanie badawcze każdego członka zespołu, podział zadań (przez Kampus UW);

• zajęcia nr 10 – szkic diagnozy problemu i bibliografia robocza;

• 7 dni przed zajęciami nr 14 – raport pisemny i streszczenie (streszczenia udostępniane są całej grupie);

• 7 dni po prezentacji – indywidualna karta wkładu i refleksji.

Kryteria oceny projektu:

• trafność analizy problemu i osadzenie w realiach regionu – 0–12 pkt (ocena zespołowa; EU_W1–EU_W4);

• innowacyjność i realizm rozwiązania, jakość analizy interesariuszy – 0–12 pkt (ocena zespołowa; EU_W3, EU_U1);

• jakość i struktura raportu: dane z podaniem źródła i okresu referencyjnego, wykorzystanie analiz eksperckich, poprawność cytowań – 0–10 pkt (ocena zespołowa; EU_U1, EU_K1, EU_K2);

• wystąpienie własnej części i obrona w dyskusji – 0–10 pkt (ocena indywidualna; EU_U2);

• terminowe wykonanie etapów (karta projektu, szkic) – 0–2 pkt (ocena zespołowa; EU_U3) oraz karta wkładu i refleksji – 0–4 pkt (ocena indywidualna; EU_U3, EU_U4).

Każda osoba spoza prezentującego zespołu zadaje co najmniej jedno pytanie analityczne – ustnie lub na kartce przekazanej prowadzącej. Tajne głosowanie na „Nobla Publiczności” nie wpływa na punktację.

2. Karty warsztatowe – 30 pkt (30%). Na zajęciach nr 1–13 zespoły wykonują ćwiczenie opisane w punkcie 7 i oddają pisemną kartę warsztatową z wynikiem (np. rekomendacje, projekt komunikatu, mapa, notatka dla decydentów). Karta oceniana jest w skali 0–3 pkt: 1 pkt – wykonanie wszystkich elementów zadania; 1 pkt – poprawne wykorzystanie lektury, danych lub dokumentów; 1 pkt – uzasadnione wnioski. Członkowie zespołu otrzymują tę samą liczbę punktów, a nazwiska osób, które pracowały nad kartą, są na niej wpisane. Liczy się 10 najlepszych kart z 13. Weryfikuje efekty: EU_W1–EU_W4, EU_U1, EU_U2, EU_U3, EU_K1.

Karta ocenia pisemny wynik pracy, a nie liczbę wypowiedzi na forum grupy. Student nieobecny może wykonać zadanie indywidualnie i przesłać je przez Kampus UW w ciągu 7 dni.

3. Bilety wstępu – 20 pkt (20%). Przed zajęciami nr 2–13 student wykonuje zadanie przygotowawcze opisane w punkcie 7 i przynosi pisemny bilet wstępu (kartka oddawana na początku zajęć lub plik przesłany przez Kampus UW przed zajęciami). Bilet jest zaliczony (2 pkt), jeśli zawiera 2–3 konkretne punkty odpowiadające na zadanie, w tym co najmniej jeden fakt lub daną z podaniem źródła. Brak biletu lub bilet niespełniający warunków oznacza 0 pkt. Student bez biletu wykonuje zadanie warsztatowe indywidualnie i pisemnie na podstawie lektury (maks. 1,5 pkt za kartę warsztatową z tych zajęć). Liczy się 10 najlepszych biletów z 12. Weryfikuje efekty: EU_W1–EU_W4, EU_U1, EU_K1.

C. Warunki zaliczenia

• uzyskanie łącznie co najmniej 51 pkt;

• uzyskanie z projektu co najmniej 26 pkt, w tym wygłoszenie własnej części wystąpienia i złożenie karty wkładu i refleksji;

• spełnienie warunków dotyczących obecności.

Poprawa. Student, który nie uzyskał 26 pkt z projektu, przygotowuje do końca sesji poprawkowej indywidualny raport (ok. 5 stron) o inicjatywie pokojowej w wybranym nurcie i broni go podczas dyżuru. Raport oceniany jest według kryteriów projektu (maks. 50 pkt). Punkty z kart warsztatowych i biletów wstępu nie podlegają poprawie.

D. Skala ocen

• 0–50 pkt: 2,0 (niedostateczny) – brak osiągnięcia minimalnego poziomu efektów uczenia się.

• 51–58 pkt: 3,0 (dostateczny) – minimalne, odtwórcze opanowanie wszystkich efektów uczenia się.

• 59–65 pkt: 3,5 (dostateczny plus) – poprawne opanowanie wiedzy i umiejętności, z nielicznymi brakami.

• 66–74 pkt: 4,0 (dobry) – samodzielna interpretacja procesów w regionie i poprawna praca na źródłach.

• 75–86 pkt: 4,5 (dobry plus) – ponadprzeciętna realizacja zadań i sprawne posługiwanie się literaturą i danymi.

• 87–100 pkt: 5,0 (bardzo dobry) – wyróżniająca się wiedza o regionie, trafna argumentacja oparta na danych i oryginalny projekt.

E. Weryfikacja poszczególnych efektów uczenia się

• EU_W1 [K_W06] – bilety wstępu; karty warsztatowe; projekt (analiza problemu)

• EU_W2 [K_W05] – bilety wstępu; karty warsztatowe (zajęcia 1–2 i kolejne); projekt (analiza problemu)

• EU_W3 [K_W03] – bilety wstępu; karty warsztatowe; projekt (analiza problemu, interesariusze)

• EU_W4 [K_W06] – bilety wstępu; karty warsztatowe; projekt (analiza problemu)

• EU_U1 [K_U01] – bilety wstępu; karty warsztatowe; projekt (rozwiązanie, jakość raportu)

• EU_U2 [K_U02] – karty warsztatowe; projekt (wystąpienie i obrona)

• EU_U3 [K_U04] – karty warsztatowe (praca zespołowa); projekt (etapy, karta wkładu)

• EU_U4 [K_U05] – projekt (karta wkładu i refleksji)

• EU_K1 [K_K01] – bilety wstępu (źródło danej); karty warsztatowe; projekt (jakość raportu)

• EU_K2 [K_K02] – projekt (jakość raportu – wykorzystanie analiz eksperckich)